Definicja błędu w obliczeniu ceny ofertowej
Błędy w obliczeniu ceny stanowią powtarzające się w wielu przetargach zdarzenia, które z kolei powodują liczne problemy prawne z oceną ofert przez zamawiających w postępowaniach przetargowych prowadzonych z zastosowaniem prawa zamówień publicznych.
Zgodnie z przepisem art. 226 ust. 1 pkt 10 ustawy Prawo zamówień publicznych, zamawiający odrzuca ofertę, jeżeli oferta zawiera błędy w obliczeniu ceny lub kosztu.
Błąd w obliczeniu ceny ofertowej w przetargach publicznych polega jest zazwyczaj klasyfikowany jako nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego przez wykonawcę, powodujące w konsekwencji niewłaściwe określenie ceny za wykonanie konkretnego przedmiotu zamówienia.
Istotnie z punktu widzenia przepisów należy rozdzielić błąd co do ustalenia stanu faktycznego od błędu co do wykonania działań matematycznych składających się na obliczenie ceny.
Dlaczego jest to tak ważne?
Błędy w działaniach matematycznych stanowią oczywiste omyłki rachunkowe, które zamawiający ma obowiązek w toku badania i oceny ofert poprawić. Działa wtedy na podstawie przepisu art. 223 Pzp, nie komplikując nadto losów i wyników postępowania przetargowego, gdyż poprawka ma charakter formalny.
Zgoła inaczej ma się sytuacja, gdy błąd dotyczy właśnie nieprawidłowego ustalenia faktycznego, które prowadzi do źle wyliczonej ceny ofertowej. Takiego błędu, w przeciwieństwie do oczywistej omyłki w obliczeniach, co do zasady nie da się poprawić.
Powyższe rozumowanie potwierdza wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 31 października 2023 r. (KIO 3060/23), w którym wskazano, że z błędem w obliczeniu ceny lub kosztu mamy do czynienia wówczas, gdy doszło do błędu co do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, np. w sytuacji, w której kalkulacja ceny oferty nie obejmuje całego przedmiotu zamówienia. Ponadto, błędy w obliczeniu ceny nie nadają się do poprawienia i mają charakter nieusuwalny. Błąd w obliczeniu ceny oferty, do którego ma zastosowanie art. 226 ust. 1 pkt 10 p.z.p., nie jest błędem rachunkowym, lecz błędem polegającym na wadliwym doborze przez wykonawcę poszczególnych elementów mających wpływ na właściwe obliczenie ceny.
Przykładowe sytuacje, w których ma miejsce błąd w obliczeniu ceny ofertowej:
- Cena została skalkulowana w sposób, który nie uwzględnia cech przedmiotu zamówienia, jego zakresu i warunków realizacji, a wykonawca przyjął mylne założenia, gdy punktem wyjścia do skalkulowania ceny jest inny stan faktyczny niż wynika ze specyfikacji istotnych warunków zamówienia (uchwała z dnia 6 marca 2012 r., KIO/KD 25/12)
- Kalkulacja ceny oferty nie obejmuje całego przedmiotu zamówienia (wyrok z dnia 11 maja 2011 r., KIO/UZP 910/11)
- Oferta, z której w sposób jednoznaczny wynika zamiar wykonania świadczenia za odmienną cenę aniżeli wskazano w ofercie; będzie to oferta, z której treści (przykładowo w części opisującej kalkulację) będzie wynikała sprzeczność tego rodzaju, że niewątpliwe będzie, że zaoferowana za wykonanie zamówienia cena nie jest tą, której wykonawca oczekuje (wyrok z dnia 30 lipca 2010 r., KIO/UZP 1528/10)
- Zastosowanie niewłaściwych jednostek miar, niewłaściwych ilości lub zakresu czynności przy obliczeniu ceny w ofercie (wyrok z dnia 22 lutego 2021 r., KIO 272/21)
- Przyjęcie i zastosowanie wadliwej stawki podatku VAT przez wykonawcę, w przypadku, gdy zamawiający nie określił wysokości stawki tego podatku w SIWZ, ale wymagał samodzielnego zastosowania przez wykonawcę obowiązujących przepisów w tym zakresie. (wyrok z dnia 27 kwietnia 2021 r., KIO 760/21)
Podsumowując, co do zasady w okolicznościach wyżej opisanych możliwa jest jedynie zmiana kosztorysu w zakresie oczywistej omyłki, nie jest dopuszczalne korygowanie ceny, która została źle wyliczona w konsekwencji przyjęcia nieprawidłowego stanu faktycznego, gdyż takie błędy mają charakter nieusuwalny i nie nadają się do poprawy.
Opisywany rodzaj błędu, nakłada na zamawiającego obowiązek odrzucenia oferty, dlatego wyjątkowo ważne jest, aby wykonawcy zwracali szczególną uwagę przy kalkulowaniu kwoty oferty i ściśle opierali się o specyfikację istotnych warunków zamówienia, w celu uniknięcia utrudnień w postepowaniu przetargowym.
Błędy lub pominięcie pozycji w kosztorysie ofertowym jako dokumencie pomocniczym
Powyższe wnioski mogą ulec pewnej modyfikacji, gdy w postępowaniu przetargowym przyjęto metodę zapłaty wynagrodzenia w oparciu o tzw. wynagrodzenie kosztorysowe. W postępowaniach na roboty budowlane, w których zamawiający wymaga złożenia kosztorysu na podstawie przedmiaru robót, a kosztorys ma charakter stricte pomocniczy często występują błędy polegające na pominięciu niektórych pozycji lub podaniu kwoty 0 zł w kolumnach wartości jednostkowej oraz wartości prac netto w poszczególnych pozycjach kosztorysu.
W przypadku, gdy kosztorys ofertowy jest traktowany jako dokument pomocniczy, a nie jako podstawa do ustalenia ceny, błędy w nim zawarte mogą być traktowane niejako łagodniej. W takim przypadku pominięcie pozycji w kosztorysie nie zawsze prowadzi do odrzucenia oferty.
Błędy w kosztorysie ofertowy, o których mowa powyżej nie zawsze będą prowadziły do odrzucenia oferty, jeżeli nie wpływa to na całkowitą cenę oferty.
Podobnie z omyłkami rachunkowymi w kosztorysie ofertowym, które nie mają wpływu na całkowitą cenę oferty, a które można kwalifikować jako omyłki inne niż obejmujące nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego.
Przykładowe sytuacje, w których Krajowa Izba Odwoławcza łagodnie potraktowała błędy w kosztorysach ofertowych:
- Omyłka polegająca na niezałączeniu do tabeli elementów rozliczeniowych pięciu pozycji o łącznej wartości 4 847,71 zł w odniesieniu do ceny netto oferty wynoszącej 114 662 273,51 zł nie stanowi podstawy do odrzucenia oferty (wyrok z dnia 30 września 2010 r., KIO/UZP 2034/10)
- Niewłaściwe jest utożsamianie pominięcia wyceny danej pozycji kosztorysu z nieobjęciem treścią oświadczenia woli wykonawcy całego przedmiotu zamówienia. Pominięcie pozycji poprzez jej niewycenienie wprost – oznacza tyle, że wykonawca jest zobowiązany wykonać zamówienie zgodnie z jego zakresem opisanym w projekcie budowlanym oraz specyfikacjach technicznych wykonania i odbioru robót, przy czym nie będzie się za to należało odrębne wynagrodzenie. Brak jest w takiej sytuacji podstaw do wnioskowania, że niewycenienie pewnych pozycji kosztorysu jest tożsame z oświadczeniem o zamiarze niewykonania pewnych prac wynikających z specyfikacji istotnych warunków zamówienia (wyrok z dnia 7 sierpnia 2014 r., KIO 1515/14).
Podsumowując, w przypadku wynagrodzenia kosztorysowego, gdzie kosztorys ofertowy pełni rolę dokumentu pomocniczego, błędy takie jak pominięcie pozycji czy nie odzwierciedlenie ilości jednostek lub jednostki miary, mogą być traktowane łagodniej. Jednakże, jeśli kosztorys jest podstawą do ustalenia ceny ryczałtowej, błędy w nim zawarte mogą prowadzić do odrzucenia oferty. Przy czym dodać należy, co szczególnie istotne, że kluczowe z punktu widzenia oceny konsekwencji danego błędu mogą zapisy konkretnego SIWZ w przetargu, które opisują rolę i sposób oceny kosztorysu przez Zamawiającego.