Do kiedy płaci się alimenty na dziecko?

Konkretne scenariusze – kiedy alimenty się należą, a kiedy nie?

Student na studiach dziennych – co do zasady alimenty się należą. Student dziennych studiów ma ograniczoną możliwość pracy i zazwyczaj nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. W orzecznictwie przyjęła się praktyczna granica 26. roku życia – po jej przekroczeniu sądy bardzo rzadko utrzymują alimenty.

Student zaoczny lub wieczorowy – sytuacja bardziej złożona. Taka osoba teoretycznie może pracować w ciągu dnia. Sąd ocenia indywidualnie, czy dziecko podejmuje realne starania o samodzielne utrzymanie. Alimenty mogą być niższe niż dla studenta dziennego – albo uchylone.

Pełnoletnie dziecko, które nie uczy się i nie pracuje – rodzic ma mocne podstawy, żeby wystąpić o uchylenie alimentów. Brak inicjatywy ze strony dziecka to właśnie ta przesłanka „niedokładania starań” z art. 133 § 3.

Dziecko z niepełnosprawnością – jeśli ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, alimenty mogą trwać bezterminowo.

Zmiana kierunku studiów – sądy akceptują zmianę, jeśli jest uzasadniona (np. pierwotny kierunek nie odpowiadał zdolnościom dziecka). Wielokrotna zmiana kierunków bez wyraźnego celu może być potraktowana jako próba przedłużenia okresu alimentacyjnego.

Do jakiego wieku płaci się alimenty?

Polskie prawo nie wyznacza sztywnej granicy wiekowej. Obowiązek alimentacyjny trwa tak długo, jak dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie – niezależnie od tego, czy ma 19, 23 czy 30 lat.

W praktyce najważniejsze są dwa momenty:

• 18. rok życia – dziecko staje się pełnoletnie, ale to samo w sobie nie kończy alimentów. Zmienia się jedynie to, że rodzic może wystąpić do sądu o ich uchylenie, powołując się na przesłanki z art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
• ok. 26. rok życia – to granica przyjęta w orzecznictwie sądów, nie w przepisach. Sądy zakładają, że do tego wieku dziecko powinno ukończyć edukację i podjąć pracę. Po 26. roku życia alimenty są utrzymywane tylko w wyjątkowych okolicznościach – np. przy niepełnosprawności lub przewlekłej chorobie.

Obowiązek alimentacyjny do 26. roku życia – co mówią przepisy?

Artykuł 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wymienia żadnego konkretnego wieku. Granica 26 lat wynika z praktyki orzeczniczej – sądy uznają, że pięcioletnie studia magisterskie rozpoczęte w wieku 19–20 lat kończą się właśnie ok. 25.–26. roku życia. Po tym czasie dziecko powinno być w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że zachodzą szczególne okoliczności.

To nie jest jednak automatyzm. Jeśli dziecko ukończyło studia w wieku 24 lat i podjęło pracę – obowiązek alimentacyjny może wygasnąć wcześniej. Jeśli natomiast dziecko studiuje dłużej z uzasadnionych powodów (np. studia medyczne trwające 6 lat + staż) – alimenty mogą trwać dłużej niż do 26. roku życia.

Kiedy nie należą się alimenty na dziecko?

Są sytuacje, w których rodzic ma pełne prawo żądać uchylenia alimentów. Obowiązek alimentacyjny nie przysługuje dziecku, które:

• jest w stanie utrzymać się samodzielnie – podjęło pracę i zarabia wystarczająco na pokrycie swoich potrzeb,
• nie dokłada starań o usamodzielnienie się – nie uczy się, nie szuka pracy, nie podejmuje żadnych kroków w kierunku samodzielności (art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego),
• posiada własny majątek wystarczający na pokrycie kosztów utrzymania – np. odziedziczony majątek, dochody z najmu, oszczędności.

Alimenty mogą też zostać uchylone, jeśli ich dalsze płacenie wiązałoby się z nadmiernym uszczerbkiem dla rodzica – np. gdy rodzic jest poważnie chory, stracił zdolność zarobkowania lub utrzymuje inne małoletnie dzieci.

W każdym z tych przypadków konieczne jest złożenie pozwu do sądu. Alimenty nie wygasają automatycznie, nawet jeśli przesłanki do ich uchylenia są oczywiste.

Czy alimenty kończą się automatycznie?

Nie. To jeden z najczęstszych i najkosztowniejszych błędów.

Wyrok lub ugoda alimentacyjna obowiązują do momentu ich formalnej zmiany przez sąd. Samodzielne zaprzestanie płacenia – bez wyroku – niesie poważne konsekwencje: egzekucję komorniczą (zajęcie wynagrodzenia lub konta bankowego) oraz odpowiedzialność karną za niealimentację na podstawie art. 209 Kodeksu karnego.

W naszej praktyce zdecydowana większość osób, które przychodzą z problemem alimentów na dorosłe dziecko, jest już w kłopocie – samodzielnie zaprzestali płacenia, bo uznali, że po 18. urodzinach nie muszą. Tymczasem konsultacja z prawnikiem przed zaprzestaniem płacenia pozwala uniknąć i egzekucji, i postępowania karnego.

Najczęstsze mity o czasie trwania alimentów

„Alimenty kończą się w 18. urodziny” – nie ma takiej zasady. Pełnoletność zmienia jedynie to, że rodzic może wystąpić o uchylenie alimentów, ale musi to zrobić przez sąd.

„Można zrzec się alimentów na przyszłość” – ani rodzic, ani dziecko nie mogą skutecznie zrzec się alimentów. Każde takie porozumienie jest nieważne z mocy prawa.

„Upadłość konsumencka umarza dług alimentacyjny” – nie. Zobowiązania alimentacyjne nie podlegają umorzeniu w postępowaniu upadłościowym.

Jak zmienić lub uchylić alimenty?

Jeśli uważasz, że alimenty powinny zostać zmienione lub uchylone, musisz złożyć pozew do sądu rejonowego (wydziału rodzinnego) właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Podstawą jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – zmiana musi wynikać z istotnej i trwałej zmiany okoliczności.

W naszej praktyce sprawy o uchylenie lub zmianę alimentów trwają od 5 miesięcy do roku.

Co przygotować przed wizytą u prawnika:

• dokumenty potwierdzające zmianę sytuacji (zaświadczenie o zatrudnieniu dziecka, dyplom, dokumentacja medyczna),
• dotychczasowy wyrok lub ugodę alimentacyjną,
• informacje o aktualnej sytuacji finansowej – swojej i dziecka.

Kiedy warto skonsultować się z prawnikiem?

Pomoc adwokata lub radcy prawnego ma sens szczególnie wtedy, gdy chcesz uchylić alimenty na dorosłe dziecko, dorosłe dziecko żąda od Ciebie alimentów, zastanawiasz się czy możesz przestać płacić, albo chcesz zmienić wysokość alimentów bo zmieniła się Twoja sytuacja.

W Kancelarii Peljan Czwojda Pogorzelski Kopacz sprawy alimentacyjne prowadzi adwokat Anna Franczyk – od 2012 roku poprowadziła ponad 100 takich spraw, obejmujących ustalenie, podwyższenie, obniżenie i uchylenie alimentów, a także egzekucję i sprawy karne o niealimentację.

Konsultacja wstępna kosztuje 400 zł i jest zaliczana na poczet wynagrodzenia w przypadku zlecenia sprawy. Spotkanie można odbyć osobiście w Lesznie lub online.